Leer Je Grenzen Stellen


In de vijftien jaar dat Gaby Olthuis (41) inmiddels een praktijk heeft, heeft ze gemerkt hoe belangrijk grenzen zijn. “Mensen zijn steeds vaker moe, burn-out is schering en inslag, en hooggevoeligheid niet langer een uitzondering op de regel. Mensen gaan constant over hun grenzen. Er blijkt veel behoefte te zijn aan praktische handvatten om te ervaren hoe grenzen eruit zien, hoe deze te bepalen en neer te zetten. Want doe je dat, dan heeft dat direct resultaat in termen van rust, gezondheid en geluk.”

De aanleiding om het boek ‘Dit is mijn grens! te schrijven was een klant van Gaby Olthuis (41), werkzaam in de uitgeverswereld. Het balletje ging rollen en de haptonoom zette haar praktijkkennis en -ervaring op papier. Gaby: “In drie maanden was het boek klaar. Waarom het zo snel ging? Ik heb het onderwerp in mijn vingers zitten, er zoveel mee gewerkt, en ook in mijn eigen leven toegepast. De haptonomie (therapie waarbij de gevoelsbeleving centraal staat – red.) blijkt een goede insteek. Daarmee werk je op emotioneel, mentaal én fysiek vlak. Het lichaam heeft namelijk een belangrijke signaalfunctie om grenzen te voelen en te ervaren.”

Het lijkt lastig om enerzijds je grenzen te moeten bedenken en anderzijds deze te moeten voelen; het hoofd en het hart. Is dat niet strijdig met elkaar?
Gaby: “Daar zitten een paar kanten aan. Voor de een zal het makkelijker zijn dingen te bedenken, voor een ander om te voelen. Ieder heeft zo zijn voorkeur. Maar als je gaat voelen, terwijl denken je sterke kant is, komt er ineens andere informatie naar boven. De combinatie is dus ideaal.”

Marga Erich (52), zelf haptotherapeute, keek al geruime tijd uit naar een boek als dat van Gaby. Een boek dat in gewone mensentaal, met voorbeelden en oefeningen, vertelt hoe je dat doet: grenzen stellen. “Ik ben heel praktisch. Ik vraag bijvoorbeeld een cliënt: ‘Hoeveel last heb je? Wat merk je ervan?’ Want als het over grenzen gaat, hebben mensen lang niet altijd de indruk dat het dáár over gaat. En dan blijkt het al heel lang geleden te zijn dat ze voor het laatst ‘nee’ hebben gezegd.”

Mensen die de wens hebben om iets te veranderen, brengen de tips uit het boek van Gaby Olthuis over het algemeen rap in de praktijk. “Maar eerlijk is eerlijk”, vertelt Marga, “er bestaan geen snelwegen. Iets wat je in twintig tot veertig jaar opbouwt, kan je niet in een keer afleren. Het hoeft ook niet in een keer. Misschien wil ik ook wel graag een wonderpil die direct werkt, maar het gaat toch vooral om het proces.”

Hoog sensitief
Gaby is zolang als ze zich kan herinneren hooggevoelig, wat maakte dat ze al vroeg haar grenzen tegenkwam. Een haptonoom was de eerste die haar op negentienjarige leeftijd bevestigde. “Hij bezat het vermogen mij als persoon niet te normeren, waardoor ik op een heel positieve manier naar mezelf op zoek kon gaan. Hoe ik werkelijk in elkaar zat en wat ik nodig had om in balans te zijn. Dus op een constructieve manier met mijn omgeving om te kunnen gaan.”

Tahlia de Jong (34, hoog sensitief en psychologe) had eenzelfde ervaring, maar dan met een boek van Elaine Aron, ‘Hoog sensitieve personen – Hoe blijf je overeind als de wereld je overweldigt’. “Van jongs af aan was ik altijd moe, altijd ziek en mensen dachten dat ik een heel zwak persoon was. Toen ik Aron’s boek las viel mijn levensverhaal op zijn plek. Dat is mijn leven in een notendop, dacht ik. Maar ook: hè, hè. Hoog sensitief betekent voor mij dat ik mijn grenzen scherp moet trekken. Er is altijd één moment dat ik precies weet: stop! Niet verder. Dat is een gevoel dat ik heb. Maar milliseconden later draag ik zelf tien argumenten aan waarom het wel zou moeten kunnen. En dan ga ik dus vertellen waarom mijn gevoel het niet bij het rechte eind heeft.”

In Gaby’s boek staan vele oefeningen en praktijkgevallen beschreven. Een van de oefeningen beschrijft een situatie waarin iemand de keuze heeft uit verschillende mogelijkheden, zonder te weten welke de beste is. De opties zijn: thuisblijven en een paar uur voor jezelf hebben, met man en kinderen naar het zwembad gaan, of thuis aan iets werken dat al af had moeten zijn. Wat is verstandig, zowel fysiek, emotioneel en mentaal? Als zo iemand het alleen vanuit het denken benadert, zitten er aan alle drie de keuzemogelijkheden voor- en nadelen. Volgens Gaby is het de bedoeling de situatie vanuit alle niveaus te bekijken.

Invoelen
“Voel allereerst hoe het nú met je is op fysiek, emotioneel en mentaal niveau. Bruis je van de energie of wil je alleen zijn? Is er veel spanning of heb je pijn? Ga vervolgens, vanuit hoe je er nu bij zit, alle drie de opties één voor één invoelen. Voel wat het met je doet, stel je voor dat je het aan het doen bent en voel hoe je lichaam, je emoties en je denken reageren. Je zult dan merken dat de verschillende keuzen een ander effect op je hebben.”

Om vergeten of verwisseling te voorkomen adviseert Gaby de effecten voor jezelf op te schijven. “Daarna kun je een weloverwogen keuze maken. Een keuze die je op alle niveaus het beste resultaat biedt, mits je eerlijk durft te zijn en niet het denken alle macht geeft. Het gaat erom dat je zowel het fysieke als het emotionele en het mentale een gelijke stem geeft. Zo maak je de keuze die de beste balans oplevert.”

Hoe zeg je tegen jezelf dat wat je voelt oké is?
Gaby: “Een belangrijk thema van mijn boek is de uitdaging om grenzen neer te zetten en daarnaast het contact met jezelf en de wereld om je heen niet te verliezen. Je hoeft daarvoor geen water bij de wijn te doen, maar wél keuzes te maken. Keuzes die overigens niet vervelend hoeven te zijn. Want als je zelf in balans bent, kan je veel beter een bijdrage zijn voor de wereld om je heen.”

Hier ligt een parallel met de veiligheidsinstructies die je in het vliegtuig krijgt kort voor vertrek. Reis je namelijk als volwassene met kinderen, dan zal je in geval van nood toch eerst zelf het zuurstofmasker op moeten zetten. En pas daarna bij het kind. Met andere woorden: als je niet goed voor jezelf zorgt, kan je dat ook niet doen voor je omgeving.

Laveren
“Als je heel dicht bij jezelf bent en blijft”, vertelt Gaby, “realiseer je je ook dat het niet om kwantiteit gaat, maar om kwaliteit. Daarmee bedoel ik dat het om jouw unieke bijdrage gaat. En die kun je alleen leveren als je ook aan je eigen grenzen denkt. Genoeg rust hebt, gezond bent en gelukkig. Anders loop je kans dat je wórdt geleefd.”

In een samenleving van steeds verdergaande individualisering is het dus positief als mensen hun grenzen goed aangeven. Dat leidt niet zozeer een grotere afgescheidenheid, een grotere kloof tussen mensen, maar juist een betere samenwerking, een grotere samenhang. Hoe gek dat ook klinkt. Gaby: “Klopt. Omdat je beter in balans bent, kun je ook beter in contact zijn met de buitenwereld. Pas dan kun je geven wat je te geven hebt. En wat je geven wil.”

Wie bepaalt de grens en welke zijn er?
In de zoektocht naar balans komen rituelen (religie), regels (cultuur), waarden en normen (overheid) en familie soms beurtelings, soms in combinatie om de hoek kijken. Het is een constant laveren tussen de klippen door. Zaak dus een eigen weg te vinden. Gaby: “Sommigen hebben daar geen problemen mee, anderen lopen regelmatig met hun hoofd tegen de muur. Dat lijkt wel eens oneerlijk, maar de wereld is ook helemaal niet eerlijk in dat opzicht.”

“Grenzen zijn er op fysiek, emotioneel en mentaal vlak. Ik ervaar dat mensen het mentale stuk het lastigst vinden. Daar hebben de meesten van ons de minste tekst bij. Zeker als je het vergelijkt met emoties of fysieke pijn. Daarom is het goed om op de eerste signalen te letten. Op vragen als: Ben ik gelukkig hoe ik nu leef of zijn er klachten? Heeft het te maken met het feit dat ik dingen doe die ik eigenlijk niet wil? Is het antwoord op beide vragen ja, dan moet je in actie komen. Maar het is opvallend hoe weinig mensen een ‘ja’ in verband met grenzen brengen.”

Meestal, vertelt Gaby, herkennen mensen de structurele grensoverschrijdende patronen in hun leven niet. Zoals degenen die altijd net voor of tijdens de vakantie ziek worden. “Dan hebben ze in het voortraject heel veel niet willen voelen, kunnen voelen of hebben ze niet onderkend dat ze overbelast waren. Zo van: ik heb nu eenmaal altijd last van hoofdpijn in het weekend.”

Spoorvorming
Een oefening uit het boek die de herkenning van iemands grensoverschrijdende patronen kan doen toenemen, is het opstellen van een Top-10 van grensoverschrijdende situaties. Gaby: “Dan heb ik het over de situaties die een risico zijn, de situaties die je veel kosten en veel van je vragen. Op deze lijst komen bijvoorbeeld dingen te staan die voor jou persoonlijk een risico qua belasting vormen, maar – en dat is een valkuil – voor anderen een fluitje van een cent kunnen zijn. Met andere woorden: anderen kunnen het toch ook, dan moet ik het ook kunnen. “Maar daardoor overschrijd je je persoonlijke grens. Met alle gevolgen van dien.”

Hoe kom je dan terug in balans?
“De eerste stap is dat je erkent dat er een onbalans is, en dat dit waarschijnlijk te maken heeft met het feit dat je op een bepaalde manier over je grenzen heen gaat. Of iemand dat lukt hangt af van wat ik noem z’n spoorvorming. Het is namelijk razend moeilijk om buiten je eigen werkelijkheid te kijken, dus jezelf nuchter te beschouwen. Feedback van een vriendin of partner doet vaak wonderen. Zo treed je buiten de box.”

Grenzen optrekken vereist ook moed. “Iemand die zegt: dit wil ik wel en dat niet, wordt zichtbaarder. Je stapt, oneerbiedig gezegd, uit de kudde. Niet opvallen lijkt veilig, want je ontmoet vaak weerstand als je aangeeft wat je wil, bijvoorbeeld minder werken.”

Het schuldgevoel bij het veranderen van grenzen kan mensen aardig in de weg zitten. Gaby: “Schuld is een ingewikkeld principe. Dingen die wij moeilijk vinden krijgen vaak een schuld-etiket opgeplakt. Maar we willen eigenlijk gewoon niet geconfronteerd worden met de gevolgen van het aangeven van een grens. Vaak willen we ons liever schuldig voelen. Maar laten we eerlijk zijn: je mag ook nee zeggen tegen een uitnodiging van de verjaardag van een nichtje.”

Hoe zet je nieuwe grenzen neer?
“Door flink te oefenen. Dat kost natuurlijk tijd en energie, omdat het iets is wat je moet leren. Ook door die spoorvorming. Het is goed om te beginnen met dat stuk wat het meest opvalt of vervelend is. En neem dan één stap; probeer niet alles ineens. Dat is de kortste weg. Vaak als je dat goed neerzet, sijpelt het ook door naar andere gebieden. En vergeet niet dat je jezelf opnieuw moet leren kennen in dat veranderingsproces.”

Nee zeggen
Mensen krijgen, of ze dat nu zelf doen, met een therapeut of met een boek, weer zelf controle over hun leven. Gaby stelt dat dat goed is. “We zijn veel te kwetsbaar om geen controle te willen hebben. Maar het gaat wel over controle over jezelf. En dat je tegen je omgeving zegt: dit wil ik wel en dat niet. In de huidige tijd is iedereen vreselijk druk. De verleiding is enorm om jezelf kwijt te raken en over je grenzen heen te gaan. Toch ben ik positief. Deze hectische tijd is ook een kans om dichter bij jezelf te komen.”

Jammer alleen dat het soms eerst fout moet gaan, zoals in de vorm van een burn-out.
Gaby: “Ik heb daar ook geen antwoord op. Ik zie dat mensen vaak pas leren als het pijn doet. Maar het is ook een gebrek aan informatie. We moeten leren dat nee zeggen niet per se betekent dat we iemand afwijzen. Misschien dat we daar al mee moeten beginnen op de basisschool. Dat voorkomt misschien veel pijn en ellende.”

Dit artikel verscheen eerder in ParaVisie van oktober 2008

About these ads

0 Responses to “Leer Je Grenzen Stellen”



  1. Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s




Categorieën

  • 208,781 hits

Archief

Regelmatig verschijnen op dit blog artikelen over onderwerpen die mijn persoonlijke interesse hebben. Het is een verslag van het pad langs de ervaringen van persoonlijke groei.

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 46 andere volgers

%d bloggers like this: