Excursie op Grens van Wetenschap en Fantasie

J. TieJ. Tie-expeditie

Tjalling Halbertsma wordt een yeti-jager als hij in Mongolië besmet raakt met dezelfde koorts die avonturiers in Centraal-Azië al eeuwen in de greep heeft. Aangejaagd door geruchten dat de wilde mens nog steeds leeft, begint hij een J. Tie-expeditie en gaat hij op zoek naar bewijs en ooggetuigen.

De yeti, onder meer bekend als de verschrikkelijke sneeuwman, wordt verondersteld een roodharige aapachtige te zijn. Een wezen dat net als de mens op twee benen loopt. Het dier zou door de oprukkende beschaving mogelijk nu nog voorkomen in de bergen van Nepal en Tibet. Maar ook in Rusland, Mongolië en China zou de yeti gezien zijn. Dat verklaart wellicht dat het wetenschappelijke onderzoek in die landen naar de yeti springlevend is.

Eind vorig jaar was er de zoveelste claim van yeti-jagers: sporen van ongeveer twintig centimeter van de verschrikkelijke sneeuwman. Een team van acht Japanse klimmers, schrijft het Engelse dagblad The Guardian, vond voetafdrukken van menselijke gelijkenis op een hoogte van 4.800 meter op de berg Dhaulagiri IV (7.661 m), gelegen in West-Nepal.

‘Wij zagen drie voetafdrukken die gelijkenis vertonen met die van de mens’, aldus Kuniaki Yagihara, een van de teamleden van het Yeti Project Japan. De compositiefoto’s waren het resultaat van hun derde poging om de half-mens-half-aap te vinden. ‘We hebben de foto’s naar Japan gestuurd om ze te laten onderzoeken door de universiteit van Kyoto.’

Geitensoort
Niet alleen Nepalese sherpa’s, ook voor herders en boeren van nauwelijks bewoonde vlaktes en bergen van Centraal-Azië geldt dat de legende van de yeti diep is geworteld in de psyche. Verhalen van een schuwe harige gigant die in de onherbergzame bergen leeft, is onderdeel van hun cultuur en overleveringen. Vele rotsschilderingen van de wilde mens gelden als stille getuigen.

Maar in de wereld van de cryptozoölogie ofwel verborgendierkunde, de wetenschap die niet-gecatalogiseerde wezens bestudeert, wordt de yeti serieus beschouwd als meer dan een mythe. Dat wil zeggen, dat Bigfoot een van de laatste overblijfselen is van een ras van reusachtige mensapen dat Centraal-Azië meer dan 300.000 jaar geleden bevolkte.

Wereldwijd worden zogeheten yeti-waarnemingen (ook via het internet) uitgewisseld. De meeste blijken vals. In juli 2008 bracht antropoloog Tjalling Halbertsma de vondst van yeti-haren naar buiten, hoogstwaarschijnlijk afkomstig uit Noordoost-India. Halbertsma liet de haren in Nederland onderzoeken. Ze bleken niet van de yeti, maar van een geitensoort uit de Himalaya afkomstig te zijn.

Rubberen gorillapak
Halbertsma, die naar aanleiding van zijn J. Tie-expeditie het boek Yeti Jagers. Het verborgen onderzoek naar de wilde mens schreef, maakt in zijn boek duidelijk dat door de jaren heen velen serieus werk hebben gemaakt van de queeste naar de yeti. Helaas zijn er altijd mensen die hun werk in diskrediet brengen, zoals twee Amerikanen in augustus 2008. Zij claimden de overblijfselen van een Bigfoot te hebben gevonden. Uiteindelijk werd de vondst ontmaskerd als een rubberen gorillapak verpakt in een blok ijs. Misschien dat zij op dit idee kwamen omdat er ooit serieuze wetenschappers waren die de yeti probeerden te lokken, verkleed als aap.

Halbertsma beschrijft in zijn boek zijn ervaringen tijdens zijn onderzoekingstocht. Het is een uitputtende trekking naar yeti-schedels en -haren, voetafdrukken, yeti-huiden en -kiezen. Bovenal is het een reis langs mensen die ervaringen met de yeti uit de tweede of zoveelste hand hebben. En dat valt niet mee. Zelfs de eerder genoemde Japanners, die foto’s maakten van de voetafdrukken, kregen de verschrikkelijke sneeuwman niet te zien, waardoor nog steeds niet onomstotelijk bewezen is dat dit mysterieuze wezen echt bestaat. Noch dat Bigfoot níet bestaat.

Er zijn een paar bijzonderheden in de geschiedenis van de yeti-sage waar Halbertsma nadrukkelijk op wijst. Voor daarop in te gaan is het misschien aardig te wijzen op de wookie Chewbacca van Star Wars-bedenker George Lucas. Dit wezen, dat wel honderden jaren kan worden, vormt een ras in het Star Wars-verhaal. Ze zien eruit als meer dan twee meter hoge, volledig behaarde humanoïde wezens. Ze hebben rood haar en hun spraak vertoont gelijkenissen met de beschrijvingen die Halbertsma uit de plaatselijke bevolking optekent. Hoe komt Luca aan deze wijsheid? Weet hij iets wat de yeti-avonturiers (nog) niet weten?

Hard bewijs
Van een filmkarakter naar een stripfiguur is geen grote stap. Hergés yeti in Kuifje in Tibet, vermoedt Halbertsma, is gebaseerd op een schets van de Engelse yeti-jager Izzard uit 1955. Mensen zijn al heel lang op zoek naar de wilde mens, willen daarmee in contact komen. Maar de mensen willen ook dat er met de yeti een verwantschap is, zoals een laatste scene in Hergés stripverhaal aantoont.

Interessant is natuurlijk waar de verhalen van yeti’s vandaan komen. Mensen kennen van oudsher aan dieren menselijke eigenschappen toe, en andersom ook menselijke eigenschappen aan dieren. ‘Ideeën (…)’, zegt antropologe Jet Bakels, ‘over (…) yeti’s zijn vaak gebaseerd op de realiteit. Ze hebben heel lang haar (…) ze zijn monsterlijk groot. Die vertekeningen zijn typerend voor wezens die op ons moeten lijken, maar zich ook duidelijk van ons moeten onderscheiden.’

Alle bewijzen van de yeti die Halbertsma op zijn zoektocht heeft verzameld, worden in Nederland door wetenschappers als John de Vos, paleontoloog van Naturalis en professor George Maat, forensisch antropoloog en anatoom, onderuit gehaald. Halbertsma: ‘Ik heb alleen nog de verhalen van ooggetuigen over, en Ptawiński’s schets van het uiterlijk van een Wilde Mens.’ Wetenschappers kunnen en willen niets met beeldvorming, die willen echte resten zien of een yeti in levende lijve. Hard bewijs.

In dat licht is een citaat aan het eind van het boek hoopgevend voor de yeti-geloofsgemeenschap: ‘(…) wetenschap gaat ook om het uitsluiten van bewijsmateriaal (…) als er geen wilde mens uit het (…) onderzoek komt, is er nog niets verloren.’ De afwezigheid van bewijs is niet het bewijs van afwezigheid.

Duizend verborgen soorten
Biologen als Marc van Roosmalen tonen maar al te vaak aan dat er nog steeds onontdekte dieren zijn op onze Aarde. Sterker nog, de afgelopen tien jaar zijn er alleen al in de Mekongdelta (Cambodja, Laos, Myanmar, Thailand, Vietnam en Zuid-China) meer dan duizend nieuwe dier- en plantsoorten ontdekt. Dat is bijna twee nieuwe soorten per week in de periode 1997-2007. Nieuwe soorten worden over het algemeen ontdekt in de zogeheten witte geografische gebieden. (Stukken) land die nog door niemand in kaart zijn gebracht. Maar niet altijd. Zo hing er ooit een yeti-scalp in het Galbün Ulaan Sakhosnü-klooster en werd een Laotiaanse rat aangetroffen op de markt.

Bioloog John Rijksen is ervan overtuigd dat ook volksvertellingen en overleveringen tot nieuwe inzichten en ontdekkingen kunnen leiden. ‘Je moet er wel bijzondere onderzoekers voor hebben (…) die bereid zijn zich jarenlang in een uiterst onherbergzaam gebied te begeven.’ Mensen zoals primatoloog Marc van Roosmalen die daardoor wel het gevaar lopen om achter de tralies te eindigen of in het beste geval voor gek te worden versleten.

De auteur
Tjalling Halbertsma (1969) studeerde rechten en antropologie. Hij was werkzaam als adviseur van de minister-president van Mongolië en is auteur van De verloren lotuskruizen, Steppeland en Sprong naar het Westen.

Bronnen

• Yeti Jagers. Het verborgen onderzoek naar de wilde mens, Tjalling Halbertsma, 2008, Uitgeverij Hollandia, ISBN 9789064104619
• Artikel The Guardian, 21 oktober 2008, Japanese climbers claim to have found the Yeti’s footprints
• Artikel de Volkskrant, 16 december 2008, Duizend nieuwe soorten ontdekt

Dit artikel verscheen eerder in Frontier Magazine 15.2, 2009

Advertenties

Over Frans

Frans Vermeulen took his first spiritual footsteps in Australia at the Australian Institute of Metaphysics. Thereafter he focused as a writer on spiritual topics. Frans has interviewed some of today’s leading spiritual teachers, including Rananda, John de Ruiter, Drunvalo Melchizedek, Robbert van den Broeke, Caroline Myss, Ton van der Kroon, William Whitecloud, dr. Sha, Robbert Moss, Olof Smit, Patricia Cori, Robert Tenzin Thurman, Eric Pearl and Gary Renard. His greatest love is what he regards as “the pure non-duality of A Course in Miracles.”
Dit bericht werd geplaatst in Actueel, Avontuur, Bladen, Boeken, Frontier Magazine en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Excursie op Grens van Wetenschap en Fantasie

  1. Frans zegt:

    Yeti-haren blijken toch van beren of paarden

    De verschrikkelijke sneeuwman, Bigfoot en de yeti blijken gewoon beren, paarden of stekelvarkens. Voor het eerst hebben wetenschappers lichaamsmateriaal gedetermineerd dat volgens verzamelaars afkomstig was van deze ‘abnormale primaten’. Helaas voor de liefhebbers blijken alle restjes terug te brengen tot bestaande diersoorten.

    http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2672/Wetenschap-Gezondheid/article/detail/3683202/2014/07/03/Yeti-haren-blijken-toch-van-beren-of-paarden.dhtml

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s