More Than Honey

More Than Honey

In de documentaire More than Honey gaat regisseur Markus Imhoof op zoek naar de redenen waarom de honingbij met uitsterven wordt bedreigd. Imhoof, zelf telg uit een imkergeslacht, reist naar vier continenten om het mysterie te ontrafelen.

Als de bijen uitsterven, sterft vier jaar later
de mens uit – Albert Einstein

Een van de eerste beelden van de film laat de maagdelijke Zwitserse Alpen zien waar imker Fred Jaggi, sigaar in de mond maar verder onbeschermd, een bijenzwerm uit een boom ‘vangt’. Een familietraditie, want zijn vader, grootvader en overgrootvader hielden ook bijen. Uit alle macht, zo blijkt later uit de film, probeert Jaggi zijn bijenvolk raszuiver te houden. Toch kan hij niet voorkomen dat zijn volken om – voor hem – onverklaarbare redenen uitsterven.

Honingbijen – Rudolf Steiner noemde ze ooit Engelen van Licht – staan bekend als noeste werkers. Albert Einstein zei ooit over hen: ‘Als de bijen uitsterven, sterft vier jaar later de mens uit’. Ook de film schetst van tijd tot tijd een somber beeld waarin de bij tot een economisch product is verworden die de mens in staat stelt geld, veel geld, te verdienen.

John Miller vertegenwoordigt in de non-fictie film de grootindustriële imker; iemand die een half miljard bijen houdt. Deze eigenaar van Miller Honey Farms brengt in het begin van de film zijn pick-up truck tot stilstand in een amandelboomgaard. Zo ver als het oog reikt is het één roze bloesemzee. Het zoemen van de bijen is oorverdovend, waarop Miller zegt: ‘Luister. Hoor je dat? Dat is het geluid van geld. Vers gedrukt geld.’

Miller’s bijenkasten maken het mogelijk dat duizenden hectares bloesem bestoven worden en dat er later amandelen groeien. Om een idee te geven van de grootte van de boomgaard: er is een shot van de eigenaar Joe MacIlvaine. Hij vliegt in zijn eenmotorig vliegtuigje en ergens beneden, in de oceaan van bomen, snijdt zich het zwarte asfalt van een landingsbaan.

Bijenvolken per post
80 procent van ’s werelds amandelproductie komt in zulke reusachtige Californische boomgaarden tot stand. En Miller heeft in die van MacIlvaine 4.000 kasten staan met evenzoveel bijenvolken. Deze vertegenwoordigen een economische waarde van USD 600.000. Volken, overigens, die in ruime mate antibiotica krijgen en nog steeds massaal sterven. Miller laat zich daarom uit de hele wereld bijenvolken per post toesturen om de populatie enigszins op peil te houden.

De bijenindustrie in Amerika kent nergens zijn gelijke. Ze heeft veel weg van een rondtrekkend circus. De bijen worden namelijk met reusachtige trucks door heel Amerika gereden. Daar waar bomen of gewassen in bloei staan, zijn ze heel hard nodig om de oogst veilig te stellen. Voor de bijen betekent dat doorlopend voorjaar in plaats van winters met rust. Voor de kijker levert de trektocht fascinerende beelden op. Imhoof schetst met macro-opnames een beeld hoe het voor de bijen moet zijn om dagen aaneen op transport te gaan zonder bijvoorbeeld te kunnen poepen.

Om een indruk te geven hoe hard een bij moet werken voor de mens een kleine rekensom. Eén bij produceert in zijn vier tot vijf weken durende leven één theelepel honing. En voor een kilo honing moet een kolonie driemaal de wereld rondvliegen. Maar de toewijding van bijen wordt ook op een andere manier zichtbaar. Met hun eigen lichaam filteren ze het landbouwgif uit de honing. Ze offeren zich dus op voor het nageslacht dat daardoor alleen de meest pure honing te eten krijgt. Toch blijkt die honing ondanks zoveel opofferingsgezindheid nog steeds restanten van pesticiden en antibiotica te traceren.

De grootschaligheid van de landbouw brengt vele ziekten met zich mee. En deze ziekten worden onder meer bestreden met pesticiden. De film maakt duidelijk dat alle gedomicilieerde bijen inmiddels door genetische manipulatie allerlei ziekten en parasieten niet meer kunnen (over)leven zonder antibiotica. De beelden uit de Californische boomgaarden zijn (niet alleen) wat dat betreft schrijnend. Midden op de dag komt er als alien aangeklede man in een tractor aanrijden en begint dodelijk landbouwgif te sproeien. De beelden van de bijen, helemaal onder een witte drab, snijden recht door het hart.

Voor één kilo honing vliegt een bijenvolk driemaal de wereld rond.

Killer bee
Imhoof stelt zich ergens de vraag: Laten koninginnen en hun volkeren zich zo eenvoudig manipuleren door de mens? Met bijenonderzoeker professor Randolf Menzel van de Vrije Universiteit Berlijn aan zijn zijde dring Imhoof via macro-opnames door in de microkosmos van de bij. Hij vraagt zich af of de colony collapse disorder ofwel bijenverdwijnziekte ook een sociale oorzaak kan hebben. (De oorzaak van het verdwijnen van bijen is nog onbekend, maar als mogelijke oorzaken worden genoemd: de varroamijt, virussen, aan milieuverandering gerelateerde stress, ondervoeding en pesticiden – bron: wiki.)

Vervolgens schakelt Imhoof over naar het derde continent, Azië, waar hij in China een regio toont waar de honingbij inmiddels is uitgestorven. Met als gevolg dat er een geheel nieuwe economie is ontstaan. Daarin koopt Zhang Zhao Su met haar bedrijf de bloesem van boeren op en verwerkt deze tot pollen. De pollen verkoopt zij vervolgens zodat mensen met de hand(!) de bloemen bestuiven. Het zijn surrealistische beelden.

De vraag dringt zich steeds sterker op: Hoe slecht gaat het met de bijen?

Imhoof zegt ergens tegen het eind van de documentaire: ‘De massale sterfte van de bijen is geen mysterie. Ze sterven niet als gevolg van pesticiden, mijt, antibiotica, incest en stress. Het is een optelsom van al deze factoren. De bijen sterven als gevolg van het ‘succes’ van onze samenleving. Als gevolg van de mens. De mens die van de wilde bij een huisdier heeft gemaakt die vatbaar is voor ziekte. Maar waarom staat de bij dat toe?’

Dat is een sombere boodschap. Toch biedt de film ook hoop. Hippie-imker Fred Terry is deze hoop in vlees en bloed en is de absolute tegenpool van zijn landgenoot Joe Miller. Tegen de grens van Mexico heeft deze voorvechter van de vrije bij zijn domicilie gekozen en werkt hij met de geafrikaniseerde honingbij. Deze bij ontsnapte in 1957 per ongeluk uit een laboratorium van de Universiteit van Sao Paolo. Het resultaat was dat 26 Tanzaniaanse bijenkoninginnen paarden met Europese darren. Binnen de kortste keren verspreidden zij zich over Zuid-Amerika en verdreven zij de Europese concurrentie. Hun opmars kwam pas tot stilstand in de jaren ’90 in het zuiden van Noord-Amerika, door de verhoudingsgewijs lage temperatuur tijdens de winters.

Ark van Noach
Vanwege incidenten met dodelijke afloop doken de Amerikaanse media op dit nieuwe bijenras en doopten ze deze met de naam killer bee genoemd. (Wat ongetwijfeld ook een bijdrage heeft geleverd aan de mythevorming is de film Deadly Invasion: The Killer Bee Nightmare uit 1995.) Maar misschien is de verklaring voor de ‘agressie’ wel veel eenvoudiger. Misschien dat de bijen terugslaan?! Imker Terry is duidelijk verliefd op de geafrikaniseerde honingbij. En hoewel hij het ras altijd totaal beschermd tegemoet moet treden, en bijvoorbeeld een volk uit een dakgoot probeert te kolonialiseren in een van zijn eigen kasten, benadert hij de bijen met liefde en respect. Overigens is het eerste wat het volk doet opnieuw uitvliegen en onderdak kiezen in een spelonk van nabije bergen. De geafrikaniseerde honingbij laat zich niet aan de leiband leggen …

In de fase dat Terry de geafrikaniseerde honingbij nog niet zo goed kende, dacht hij ze nog kwijt te kunnen raken (ter faveure van de Europese honingbij) door kasten die besmet waren met varroamijt niet te behandelen. ‘Ik dacht: de mijt zal ze wel doden. Maar nee hoor. Deze kasten deden het geweldig, ook zónder behandeling. Ik dacht: misschien hebben deze bijen wel wat?’

Inderdaad. Eigenzinnigheid en een veel beter immuunsysteem.

Aan het eind van de film toont Imhoof zijn dochter en schoonzoon, Liane en Heidrun Singer, die aan de Universiteit van West Australië onderzoek doen naar het immuunsysteem van bijen. Evenals in Amerika werden down under de bijen geïntroduceerd door immigranten. Maar in tegenstelling tot andere continenten is er gelukkig nog geen sprake van besmetting met de varroamijt. De Zwitserse wetenschappers willen bij hun onderzoek niet dezelfde fout maken als in Brazilië, vandaar dat men nieuwe volken uitzet (een koningin geïnsemineerd door wilde darren) op een onbewoond eiland voor de kust. Van daaruit is het te ver vliegen voor een koningin of voor de darren om zich te kruisen met een ander ras. Pas als alle seinen op groen staan, wordt een nieuw ras ook elders gelanceerd.

Het is niet ondenkbaar dat tegen die tijd de bijen elders in de wereld zijn uitgestorven. In dat geval ligt de Ark van Noach voor bijen, in de vorm van een onbewoond eiland, voor de kust van Australië en wachten ze geduldig om opnieuw te worden geïntroduceerd. Hopelijk zijn dan een aantal andere zaken in de wereld ook veranderd.

More Than Honey beleefde zijn Nederlandse première op donderdag 18 april 2013.

Lees het hele artikel in Frontier Magazine nummer 19.2, maart/april 2013

Advertenties

Over Frans

Frans Vermeulen took his first spiritual footsteps in Australia at the Australian Institute of Metaphysics. Thereafter he focused as a writer on spiritual topics. Frans has interviewed some of today’s leading spiritual teachers, including Rananda, John de Ruiter, Drunvalo Melchizedek, Robbert van den Broeke, Caroline Myss, Ton van der Kroon, William Whitecloud, dr. Sha, Robbert Moss, Olof Smit, Patricia Cori, Robert Tenzin Thurman, Eric Pearl and Gary Renard. His greatest love is what he regards as “the pure non-duality of A Course in Miracles.”
Dit bericht werd geplaatst in Actueel, Bewustwording, Inspiratie, overdenkingen en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s