‘Vluchtelingen geen inboorlingen die onze banen willen afpakken’

Documentaire – Those Who Feel The Fire Burning Schermafbeelding 2016-04-24 om 14.55.18

Nederland heeft er een nieuw filmtalent bij, Morgan Knibbe. Vanuit het perspectief van een geest bracht hij in zijn eerste lange film een onzichtbare wereld in beeld van mensen die bijna geen bestaansrecht hebben: vluchtelingen.

Alsof de duivel ermee speelt. Elke keer als ik de draad van dit artikel oppak, zijn vluchtelingen groot nieuws. Vandaag zegt Rutte in de Volkskrant: ‘Grieken uit Schengen als ze migranten doorlaten’. En op de dag dat ik regisseur Morgan Knibbe interview verdronken er voor de kust van Libië bijna 400 vluchtelingen. Slechts negen opvarenden van de drie boten wisten het Italiaanse eilandje Lampedusa te bereiken.

Scheepskerkhof

those_who_feel_the_fire_burning_still

Abraham

Lampedusa speelt een belangrijke rol in het tot stand komen van Knibbes – ik citeer – impressionistisch gefilmde en genomineerde debuut (IDFA 2015, Competition for Feature-Length Documentary) over vluchtelingen in Europa. Documentairemaker Jos de Putter vroeg Knibbe, nadat hij de promo van Those Who Feel the Fire Burning had gezien, om de gevolgen van een schipbreuk in oktober 2013 op Lampedusa te documenteren. Het beeldmateriaal leverde de bekroonde mini-docu Shipwreck op, waarvan Knibbe later delen in Those Who Feel the Fire Burning verwerkte. Het was op het Italiaanse eiland dat hij Abraham ontmoette en hem op een scheepskerkhof zijn verhaal liet doen.

De pas 25-jarige Knibbe is alom bejubeld door de dames en heren critici na het afleveren van zijn eerste lange film. Van ‘Overrompelend debuut’ en ‘Virtuoze meesterproef’ tot ‘Poëtisch en ontluisterend’. Knibbe zelf was meer bezig met het optekenen van een verhaal dat al veel eerder dan in 2013 in gang was gezet. Hij drie maanden in Zambia waar hij kennismaakte met de armoe en ging als eerstejaars student van de Filmacademie naar Patras, Griekenland, om een film te maken genaamd (We Go Europese Insha Allah). Knibbe trof in Patras ontelbare vluchtelingen aan. “Iedereen die daar zit heeft maar één doel: verder in Europa doordringen om aan een betere toekomst te werken. De grenslanden van Europa bieden weinig mogelijkheden.”

Wat bezielt iemand om alles achter zich te laten? Knibbe: “Dan kom je uit op oorlog gecombineerd met heel veel armoede.” Smokkelaars spelen daar handig op in en vragen voor hun diensten zo’n duizend euro per persoon. Geen wonder dat de vluchtelingen geen goed woord voor hen over hebben. Knibbe: “Smokkelaars maken gruwelijk misbruik van wanhopige vluchtelingen.” Hij doelt dan op het feit dat mensen soms met honderden tegelijk in zeeonwaardige wrakken worden gedreven.

Hoewel Knibbe zijn film schoot op een vriendschappelijke basis met de vluchtelingen, was echte vriendschap moeilijk. “Toch zijn er wel degelijk vriendschappen ontstaan. De balans is echter heel moeilijk vanwege het enorme verschil tussen arm en rijk.” Voelde jij je af en toe geen voyeur? “De enige keer dat ik een sterk moreel dilemma voelde, was in 2013 toen ik de ramp op Lampedusa registreerde voor Shipwreck. Toen was er geen tijd om een band op te bouwen. Het concept van deze film is van meet af aan geweest om het vluchtelingenthema op een andere manier in beeld te brengen, zodat het een filmische, emotionele ervaring is.”

Beeld én geluid

Rohingya refugees from Myanmar sail to seek employment in Malaysia

Vanaf het begin werd ik in de film gezogen met nachtelijke beelden van een boot met vluchtelingen waarvan er een overboord slaat. Degene die op dat moment verdrinkt, is de geest door wiens ogen je de rest van de film bekijkt. Vandaar dat Knibbe mij ook van tevoren op het hart had gedrukt mijn huiskamer flink te verduisteren en het geluid door een goede installatie te laten klinken. “Het geluid is minstens zo belangrijk als het beeld.”

“Binnen het vluchtelingenvraagstuk, en dat vind ik er zo interessant aan, komen een aantal zaken samen. Mensen ontvluchten hun land uit economische en politieke redenen omdat ze denken dat ze in Europa geluk en rijkdom zullen vinden. Het is een botsing van beschavingen. Het toont het verlangen van mensen uit de Derde Wereld naar het beloofde land en de ontgoocheling die daarmee gepaard gaat wanneer ze ontdekken dat er geen plaats voor ze is.”

Ik heb geprobeerd een film te maken die daar duidelijk over is zodat de kijker gaat reflecteren op zichzelf en de kijkervaring. Maar ook om de disbalans die ik voelde te tonen. Ik woon en leef in een rijk land en kijk vanuit die positie naar hun misère. Ik wil dat mensen daarover gaan nadenken.”

Dat is de spijker op zijn kop. Zelf heb ik altijd vol ongeloof gekeken naar mensen die huis en haard verlaten, en alles wat ze liefhebben, om een ongewisse toekomst tegemoet te gaan. Knibbe: “Ik ben daar tegen de mensen in de film altijd heel eerlijk over geweest. Op één uitzondering na heb ik tegen ze gezegd dat ik ze geen geld kan geven. Wat ik wel kan is hun verhaal met anderen delen. Een verhaal dat anderen anders nooit te zien of te horen zouden krijgen. Ik zei dan: ‘als jullie willen meewerken dan gaan we het samen doen’.”

Mensen die Knibbe in Nederland sprak na de wereldpremière in Amsterdam vertelden hem van tijd tot tijd: ‘Vluchtelingen moeten weten dat het in Nederland niet beter is dan in hun eigen land. Misschien moeten we ze dat uitleggen.’ Knibbe: “Dat vind ik het meest kromme idee wat je kan hebben. Wij hebben het hier veel rijker dan de mensen die hierheen vluchten. En dan gaan wij ze uitleggen dat ze maar beter niet naar Europa moeten komen?”

Knetterhard
Schermafbeelding 2016-04-24 om 13.35.43Je film wordt poëtisch en onconventioneel genoemd. Klopt dat? “Ik plak er liever geen label op. Het is gewoon een film over vluchtelingen en we hebben geprobeerd er een zo sterk mogelijke filmische vertelling van te maken.” Je kan je afvragen wat er poëtisch is aan vluchtelingen die verdrinken, aan de drugs raken of hun dagen slijten in kampen. Het is eerder een knetterharde realiteit aan de rafelranden van het rijke Europa. De vluchtelingen komen in eerste instantie terecht in landen als Griekenland waarvoor niet bepaald geldt dat ze een stepping stone zijn voor welvaart en voorspoed. “En volgens Schengen en Dublin moeten ze daar blijven.”

De noordkust van de Middellandse Zee wordt volgens Knibbe goed bewaakt met drones, en Frontex (Europees Agentschap voor het beheer van de operationele samenwerking aan de buitengrenzen van de lidstaten van de EU, red.) wordt steeds groter. “Waar tot nu toe weinig aandacht voor is geweest, is dat de vissers rondom Lampedusa de vluchtelingen niet mogen helpen op straffe van medeplichtigheid aan mensensmokkel. Dus moeten ze vluchtelingen die schipbreuk lijden laten verdrinken. Ik sprak een vrouw op het eiland die anoniem vertelde dat ze dertig mensen had gered toen ze met vrienden op zee was. Ze was wakker geworden van geschreeuw van drenkelingen. Met gevaar voor eigen leven heeft ze toen zoveel mogelijk mensen aan boord gehesen, maar ze heeft een veelvoud van hen zien sterven.” Voor mijzelf is een van de meest aangrijpende momenten van Knibbes film dat Abraham zijn verhaal doet over twee vrienden die hij voor zijn ogen op zee ziet verdrinken.

Wat is het doel van de film? Dat mensen de film voelen? “Ja, dat is veel belangrijker dan dat je weet dat er een probleem is.” Wat is voor jou het meest intense moment van de film geweest? “Het moment dat het meisje de geest door het huis ziet dwalen en deze zich herinnert wat hij mist van zijn thuisland. Dat raakt mij altijd heel erg. Het idee van de film was ook om universele waarden op te zoeken.” Zoals? “Dat het niet alleen gaat om verschrikkelijke, zware zaken, maar ook juist hoe iemand gaat slapen en tv kijkt. Dat is wat mensen doen. Er wordt wel eens gezegd: film is leven zonder alle saaie momenten, daar ben ik het wel mee eens. Maar saaie momenten kunnen ook interessant zijn. Voor deze film waren best wel veel saaie momenten interessant, omdat ze steeds binnen de context van een dreigende situatie plaatsvinden. Vluchtelingen hebben een totaal ander leven, maar de film toont de overeenkomsten tussen ‘zij’ en ‘wij’ om een ver-van-mijn-bed-show dichtbij te laten komen. Ik laat zien dat het lieve mensen zijn met ambities en dromen, maar geboren op een verkeerde plek. In elk geval geen inboorlingen die onze banen willen afpakken.”

Gaat jou dit ooit nog loslaten? “Nee. Ik ben al op vrij veel plaatsen met armoede geweest. Ook voor ik de film ging maken. Het schudde mij wakker met de gedachte hoe goed ik het in Nederland heb. En hoe verschrikkelijk het is voor sommige andere mensen. Volgens mij realiseren Nederlanders zich dat onvoldoende.

Dit artikel verscheen eerder in Frontier Life 15.02, mrt/apr 2015.


Synopsis
De nacht is pikzwart, de zee onstuimig. Woeste golven slaan stuk op een bootje vol vluchtelingen, waarin een meisje jammert dat ze niet naar Europa wil. Plots slaat een oude man overboord. Tevergeefs probeert hij de reddende handen te grijpen. De verdronkene aanschouwt vanaf dat moment de realiteit vanuit een andere dimensie. Those Who Feel the Fire Burning legt een ernstig maatschappelijk probleem vast: de uitzichtloze situatie waarin de vluchtelingen zich bevinden die de oversteek wél tot een goed einde brengen. De zoekende ziel van de oude man beweegt zich langs de Zuid-Europese grens en staat stil bij de vele gedesillusioneerde mensen die hij in een kalm tempo en dicht op de huid observeert. Ze blijken zich niet minder dan hijzelf in limbo te bevinden, wachtend aan de randen van het veronderstelde paradijs.


Credits

Director, screenplay & photography – Morgan Knibbe

Producer – Baldr Film

Editing – Xander Nijsten

Sound recording – Taco Drijfhout

Sound design – Vincent Sinceretti, Taco Drijfhout, Jan Schermer, Noah Pepper

Re-recording mixer – Vincent Sinceretti

Composer – Carlos Dalla-Fiore & Juho Nurmela

Visual Effects – Danny Hollander

 

 

Advertenties

Over Frans

Frans Vermeulen took his first spiritual footsteps in Australia at the Australian Institute of Metaphysics. Thereafter he focused as a writer on spiritual topics. Frans has interviewed some of today’s leading spiritual teachers, including Rananda, John de Ruiter, Drunvalo Melchizedek, Robbert van den Broeke, Caroline Myss, Ton van der Kroon, William Whitecloud, dr. Sha, Robbert Moss, Olof Smit, Patricia Cori, Robert Tenzin Thurman, Eric Pearl and Gary Renard. His greatest love is what he regards as “the pure non-duality of A Course in Miracles.”
Dit bericht werd geplaatst in Actueel, Film, Frontier Life, Interviews, overdenkingen en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s